Drewniana rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ok. 1400 r. zabytkiem

poniedziałek, 24 kwietnia 2017 10:01

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków ruchomych drewnianej rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ok. 1400 roku. Jest to jeden z najcenniejszych, a zarazem nielicznych zabytków średniowiecznych, zachowanych w regionie radomskim i posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

Obiekt pierwotnie znajdował się w bramie krakowskiej w Radomiu, jednak na początku XIX w., kiedy rozebrano mury miejskie wraz z bramami, trafił do fary radomskiej. Rzeźbę umieszczono na zewnątrz w niszy muru kościoła od ulicy Rwańskiej. Po 1909 r. przeniesiono ją do innej niszy w narożniku budynku kościoła, również od strony północnej. Obecnie przechowywana jest w innym miejscu.

Przedstawia Madonnę, trzymającą na lewym ramieniu ułożonego diagonalnie małego Jezusa. Wspólnie podtrzymują jabłko. Na głowie Maryi znajduje się korona. Matka Boska ubrana jest w długą, drapowaną suknię i płaszcz, Chrystus w długą szatę z rękawami i przepaską na biodrach. Zespół cech definiujący charakter formalny rzeźby (m.in.: statyczność i układ przedstawienia, reliefowe i płaskie ukształtowanie szat postaci), jak również kolorystyka (błękit, czerwień oraz złocenia i srebrzenia) jednoznacznie wskazują na styl dominujący w XIV w. w rzeźbie gotyckiej na terenie ziem polskich. Poziom artystyczny rzeźby jest na dobrym poziomie, a miejsce jej wykonania można łączyć z artystycznym środowiskiem małopolskim. Dominowało w dziedzinie sztuki i budownictwa w rozwijającym się Radomiu, gdzie realizowano wiele inwestycji królewskich dotyczących zamku, murów obronnych oraz kościoła parafialnego.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków – Bydgoszcz 2017

poniedziałek, 24 kwietnia 2017 09:54

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wziął udział ogłoszeniu wyników i wręczeniu nagród w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany 2017”, które odbyło się 19 kwietnia br. podczas uroczystej gali obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków w Bydgoszczy.

Organizatorem wydarzenia był Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz Miasto Bydgoszcz. Wśród zaproszonych gości byli m.in. przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, środowiska konserwatorskie, specjaliści od ochrony zabytków, przedstawiciele środowisk naukowych i opiniotwórczych, osoby zasłużone kulturze i ochronie zabytków.

W kategorii B - Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu (w tym założenia dworskie i pałacowe) z woj. mazowieckiego wyróżniony został zespół pałacowo-parkowy w Patrykozach.

Więcej informacji o wydarzeniu i zdjęć, znajduje się tutaj.

Autorem zdjęć jest Paweł Kobek, Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Budynki dawnego Szpitala Dziecięcego im. Bersohnów i Baumanów w rejestrze zabytków

poniedziałek, 24 kwietnia 2017 09:23

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków budynków dawnego Szpitala Dziecięcego im. Bersohnów i Baumanów, położonych przy ul. Siennej 60 / Śliskiej 51 w Warszawie, tj.: pawilonu głównego, wzniesionego w l. 1876-78, według projektu Artura Goebla i przebudowanego w l.1924-30 według projektu Henryka Stifelmana oraz pawilonu okulistycznego, wzniesionego ok. 1900 r. z uwagi na zachowane wartości historyczne, artystyczne i naukowe.

Postępowanie wszczęto po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez Stowarzyszenie na rzecz Krajobrazu Kulturowego „Ogród Warszawa” oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.

Powstanie pierwszej stołecznej placówki oferującej leczenie żydowskim dzieciom wiązało się z inicjatywą rodziny Bersohnów. Senior rodu, Majer Bersohn - przemysłowiec, zasłużony społecznik i filantrop - testamentem z 1872 r. ustanowił fundusz na założenie szpitala, zarazem powołując do życia fundację swego imienia i małżonki Chai z Szymonów. Wkrótce w przedsięwzięcie zaangażowali się synowie Majera – Mathias i Jan oraz córka Paulina wraz z mężem Salomonem Baumanem. Budynek szpitala, wzniesiono w l. 1876-1878 według projektu Artura Goebla. Zyskał on formę piętrowego gmachu zwróconego frontem do ul. Śliskiej, o eleganckiej, historyzującej artykulacji. Budynkowi szpitalnemu towarzyszyła oficyna mieszkalno-gospodarcza od strony ul. Śliskiej. Mimo iż szpital powstał z myślą o leczeniu dzieci wyznania mojżeszowego, od początku pomocy udzielano dzieciom bez względu na wyznanie.

Powstanie pawilonu okulistycznego przy ul. Siennej związane jest z kolei z inicjatywą rodziny Dawidsonów. Fundatorzy w 1899 r. zaoferowali Zarządowi sfinansowanie nowego pawilonu w zamian za możliwość objęcia ordynatury w nowo powstałym oddziale przez początkującego okulistę Noego Dawidsona, absolwenta Wydziału Medycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Podczas I wojny światowej na krótko funkcjonował tu lazaret, zaś równolegle główny gmach w całości przeznaczono na oddział zakaźny, współfinansowany przez miasto. Bezpośrednio po wojnie wywiezienie przez Rosjan części majątku fundacji i dewaluacja funduszy hipotecznych oraz cofnięcie subwencji miasta doprowadziło do zamknięcia szpitala w 1923 r. Batalię o ponowne uruchomienie zasłużonej placówki i o pozyskanie materialnego wsparcia dla przedsięwzięcia podjęła dr Anna Braude-Hellerowa wraz z Towarzystwem Przyjaciół Dzieci, które przy wsparciu Gminy Żydowskiej wydzierżawiło gmachy szpitalne na podstawie umowy z Fundacją. Architekt Henryk Stifelman sporządził projekt przebudowy i nadbudowy głównego gmachu o dwie kondygnacje. Powiększoną i funkcjonalnie urządzoną placówkę z czterema oddziałami otwarto w 1930 roku. W pawilonie przy Siennej urządzono poradnie różnych specjalności. Z tego okresu pochodzą przechowywane we wnętrzu szpitala fragmenty pamiątkowych tablic upamiętniających fundatorów i licznych ofiarodawców.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej zakład włączono w struktury szpitalnictwa stołecznego. Okres ten przyniósł dramatyczne zmagania z chorobą głodową dzieci i epidemią tyfusu plamistego w warunkach skrajnego przepełnienia i braku środków. Podczas wrześniowych bombardowań stolicy szpital uniknął pożaru, zaś od listopada 1940 r. znalazł się na terenie tzw. małego getta i funkcjonował tu do jego zamknięcia 10 sierpnia 1942 r. Wówczas został w ciągu doby ewakuowany do funkcjonującej od jesieni filii szpitala w szkole przy ul. Leszno 80, a następnie do budynku przy ul. Stawki w pobliżu Umschlagplatz. Ostatnim schronieniem placówki były budynki przy ul. Gęsiej, gdzie w dramatycznych okolicznościach pozostały przy życiu personel wraz z lekarzami Szpitala na Czystem niósł pomoc medyczną dorosłym i dzieciom. Podczas powstania w getcie zginęła dr Anna Braude-Hellerowa, ukrywająca się w bunkrze wraz z małymi podopiecznymi.

W tym czasie w budynkach przy ul. Śliskiej i Siennej umieszczono siedzibę Instytutu Higieny Dziecięcej, zaś w sierpniu 1944 roku, udzielano pomocy rannym powstańcom, organizując tu lazaret Zgrupowania AK Chrobry II.

Zabytkowe budynki szpitalne, ocalałe ze zniszczeń wojennych i poddane gruntownemu remontowi przez Centralny Komitet Żydów Polskich z przeznaczeniem na biura i mieszkania organizacji, uniknęły szeroko zakrojonych w tym rejonie działań rozbiórkowych, dzięki czemu do dziś stanowią niezwykle cenny relikt dawnej zabudowy warszawskiej Woli. W 1953 roku ponownie uruchomiono tu szpital pediatryczny im. Dzieci Warszawy.

Wysokie wartości historyczne dawnego szpitala wynikają z bogatych i dramatycznych dziejów placówki, wpisującej się swą ponad stuletnią historią w rozwój warszawskiej służby zdrowia oraz w dzieje tutejszej społeczności żydowskiej. Stanowią przede wszystkim materialny dokument filantropijnego zaangażowania warszawskich rodzin Bersohnów, Baumanów i Wawelbergów, których członkowie łożyli na działalność placówki oraz zasiadali w zarządzie fundacji szpitala aż do jej rozwiązania w 1952 roku.

Szpital stanowi także pamiątkę wytężonej pracy kilku pokoleń lekarzy i pracowników zaangażowanych w poprawę stanu zdrowia dzieci. Warto wymienić nestora polskiej pediatrii dr. Juliana Kramsztyka, pierwszego lekarza miejscowego i ordynatora oddziałów wewnętrznego i zakaźnego, Henryka Goldszmita (Janusza Korczaka), pracującego w szpitalu jako lekarz miejscowy przed objęciem kierownictwa w Domu Sierot, czy szczególnie zasłużoną dla placówki dr Annę Braude-Hellerową, współtwórczynię Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i od 1930 roku dyrektora reaktywowanej placówki a równocześnie ordynatora oddziału niemowlęcego.

Główny gmach o spokojnej zrównoważonej kompozycji, której zasadnicze rysy określił XIX-wieczny projekt Goebla, po rozbudowie zyskał charakterystyczny akcent frontowego ryzalitu i otwarty taras od tyłu. Jego wartości zabytkowe podnoszą częściowo zachowane dawne komponenty wnętrz, przede wszystkim reprezentacyjna klatka schodowa o trójbiegowych schodach. Zarazem uzupełnia on obraz bogatej spuścizny architektonicznej Henryka Stifelmana, który w swej praktyce projektowej związany był z Warszawską Gminą Żydowską i wieloma organizacjami o charakterze dobroczynnym, realizując m.in. Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych przy ul. Jagiellońskiej 28, Dom Sierot przy ul. Jaktorowskiej 6 czy Szpital „Zofiówka” w Otwocku. Z kolei niewielki piętrowy pawilon okulistyczny o skromnej formie, urozmaiconej wykuszami i ryzalitami, mimo pozbawienia frontowej elewacji wystroju w latach 60. stanowi cenny element zespołu, także z uwagi na zachowane elementy wystroju wnętrz.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.